همه او را زلزله می خوانند، تمام اسباب بازی های خواهر کوچکش را می شکند و در مهمانی ها آرام و قرار ندارد از در و دیوار بالا می رود، انگار حتی برای چند دقیقه هم نمی تواند یک جا بند شود در مهد کودک همیشه با بچه ها دعوا می کند و مربی مهد از دست او می نالد. هنگام مدرسه رفتن در نوشتن مشق ها و انجام دادن تکالیفش بسیار بی دقت است. دفتر و کتاب هایش تا خورده و نامرتب است و هر روز یکی از وسایلش را در مدرسه یا خانه جا می گذارد. مدام با همکلاسی هایش دعوا می کند، معلم و ناظم از او شاکی هستند. او یک دانش آموز بیش فعال است.

آیا همه بچه های بیش فعال مانند هم هستند؟

در نگاه اول همه بچه های بیش فعال را شبیه هم می دانیم اما روان شناسان آنها را به سه گروه تقسیم بندی کرده اند که ما هم با کمی دقت متوجه تفاوت های این بچه ها با هم می شویم.

گروه اول بی توجه ها:

کودک مبتلا به نوع اول بیش فعالی در توجه، دقت و تمام کردن کارها مشکل دارد و کودکان حواس پرت و آشفته ای هستند. در نوع

بی توجهی کودک بیشترین مشکل را در نگهداری توجه و تمرکز دارد. به نظر می رسد که او هیچ توجهی به صحبت های طرف مقابل نمی کند؛ مثلا شما دارید با او صحبت می کنید و او فقط به یک یا دو جمله اول شما گوش می دهد و بعد از آن اصلا انگار نه انگار در حال صحبت کردن با او هستید. در تمام کردن کارهایش، حتی کارهایی که خودش دوست دارد، مشکل دارد. اکثر کار ها را نیمه کاره رها

می کند، مثلا هنوز نقاشی اش را تمام نکرده به سراغ توپش می دود تا بازی کند. علاوه بر این به جزییات بی توجه است، هنگام بازی یا انجام تکالیف تمرکز کافی ندارد، وسایل خود را مدام گم می کند یا در خانه و مدرسه جا می گذارد. دختران بیش از پسران به نوع بی-توجهی این اختلال دچار می شوند. این کودکان در انجام کارهای تحصیلی هم مشکل دارند.

گروه دوم پر تحرک ها:

در این نوع، کودک بسیار پرتحرک است و عمدتا دست به کار های خطرناک می زند. وقتی او مشغول بازی است شما باید مدام حواستان جمع باشد، چون او هرگز یک بازی معمولی را مثل بچه های دیگر انجام نمی دهد. در مقایسه با سایر بچه ها بیشتر احتمال دارد به سراغ وسایل برقی برود و یا وسایل خانه و اسباب بازی هایش را بشکند. از در و دیوار بالا می رود و کنترل کردن و مهار او در یک آپارتمان بسیار سخت است. علاوه بر این خیلی هم پرحرف است، رفتار های پرخاشگرانه از خود نشان می دهد و ممکن است همبازی هایش را کتک بزند. دائما می خواهد جلب توجه کند، سر جای خود مدام وول می خورد، حرکت های بی جا از خود نشان می دهد و با دست هایش زیاد بازی می کند. برای انجام هر کاری عجله دارد و همیشه در حال دویدن است. او از ایستادن در صف متنفر است و بیشتر پسر بجه ها در این دسته قرار می گیرند.

گروه سوم، نوع مرکب:

این دسته از بچه ها تمام کار های بالا را انجام می دهند. اگر شما والدین بچه های این گروه باشید یا معلم یکی از این دانش آموزان، واقعا باید به شما بگوییم باید بسیار صبور باشید.

چاره کار کجاست؟

درمان اصلی این مشکل کنترل درست و دقیق این رفتار ها است. یک نکته مهم که در برخورد با کودکان وجود دارد این است که بعضی اوقات والدین خسته و مضطرب، جنب وجوش های طبیعی و بازی های کودک شان را با نشانه های بیش فعالی اشتباه می گیرند. بنابراین در برخورد با یک کودک بازی گوش که نشانه های بالا را دارد، قدم اولی که باید برداریم مراجعه به یک متخصص و تشخیص درست و به موقع این مشکل است؛ چون هر چقدر زودتر تشخیص داده شود کنترل کردن آن راحت تر است و بچه های که زودتر مشکل شان تشخیص داده می شود، بیشتر پیشرفت می کنند.

گاهی به تشخیص پزشک این کودکان باید دارو مصرف کنند که دارو درمانی بخش مهمی از درمان را تشکیل می دهد.

علاوه بر دارو امروزه متخصصان ثابت کرده اند گروهی از مواد غذایی از جمله کاکائو، شکلات، قهوه، نسکاقه، نوشابه های رنگی و تنقلات باعث تحریک پذیری می شود و بهتر است از این مواد غذایی در رژیم غذایی این بچه ها کمتر استفاده شود.

والدین چه کار کنند؟

• برنامه ریزی: یک برنامه ریزی مرتب برای کار های روزانه کودک داشته باشید. مثل ساعت خواب یا بیداری، وعده های غذایی، انجام تکالیف مدرسه و…

• حرف اول را قانون می زند: یک قانون برای خانواده خود داشته باشید و در آن وظایف هر یک از افراد را مشخص کنید و به کودک خود توضیح دهید اگر این قوانین رعایت نشود ممکن است چه عواقبی داشته باشد. برای حصول نتیجه بهتر می توانید این قوانین را یادداشت کنید.

• ساده صحبت کردن: با کودک خود آهسته و واضح صحبت کنید و به سادگی سخن بگویید. بهتر است از کودک بخواهید که دستورات را دوباره تکرار کند.

• ثابت قدم بودن: در مورد انتظاراتی که از کودک خود دارید ثبات داشته باشید و اگر کودک نمی تواند به خوبی از عهده آن برآیید، باز هم شما ناامید نشوید و صبورانه به تلاش خود ادامه دهید.

• علاقه تان را به او نشان دهید: نشان دادن مداوم علاقه به او برای افزایش اعتماد به نفس کودک نقش مهمی دارد.

• رفتار های بد، نه بچه بد: رفتار های اشتباه و کارهای نادرست کودک تان را از او جدا بدانید. مثلا به جای اینکه بگویید تو پسر بدی هستی، چرا اسباب بازی خواهرت را خراب کردی؟ به او بگویید کار بدی انجام دادی که اسباب بازی خواهرت را خراب کردی.

• همیشه مواظب باشید: وقتی کودک با دوستانش در حال بازی است شما دورا دور مواظب او باشید. چون یک کودک بیش فعال ممکن است دست به کارهای خطرناکی بزند که به خود یا دوستانش آسیب برساند.

• آموزش رعایت نوبت: بچه ها نیازمند هم بازی هستند. اکثر این بچه ها نظم بازی را به هم می زنند. بقیه بچه ها با آنها دوست نمی شوند. به کودک خود در این زمینه کمک کنید؛ بازی هایی مثل منچ، لی لی، شطرنج و… را با او در منزل انجام دهید و سعی کنید به او یاد بدهید در بازی ها نوبت را رعایت کند.

معلم ها چه کار کنند؟

• رابطه شاگرد و معلم: قدم اصلی و گام اول برای ایجاد ارتباط با دانش آموز بیش فعال ایجاد یک رابطه عاطفی سازنده و مثبت بین معلم و دانش آموز است.

• توجه متعادل: میزان توجه معلم به کودک بیش فعال باید متناسب و حساب شده باشد و نباید کم یا زیاده از حد باشد.

• نیمکت اول: آموزش به این دانش آموزان باید در موقعیت های باشد که توجه آنها به معلم است. بهترین کار این است دانش آموز بیش فعال در نیمکت های جلو کلاس بنشیند؛ این کار باعث می شود این بچه ها بیشتر به معلم توجه کنند و کمتر حواسشان پرت شود.

• تشویق به موقع: وقتی دانش آموزی توانست یک تکلیف ساده را به درستی انجام دهد بلافاصله او را تشویق کنید.

• لازم نیست حتما به او جایزه بدهید، گاهی گفتن یک آفرین و تشویق کلامی وحتی یک نگاه و نشان دادن توجه و تایید نسبت به او باعث تشویق او می شود. در مورد این کودکان تا حد امکان از تشویق به جای تنبیه استفاده کنید زیرا تنبیه این بچه ها را به فکر پرخاشگری و انتقام می اندازد.

• نادیده گرفتن خطا های کوچک: در برخورد با این دانش آموزان تا جایی که امکان دارد باید انتقاد را کاهش دهید و اشتباهات کوچک آنها را نادیده گرفت.

به طور کلی در مورد دانش آموزان بیش فعال وقتی به نتیجه مطلوب می رسیم که والدین، معلم، مشاور مدرسه و درمان گر کودک با هم در ارتباط و یک برنامه منسجم در مورد این کودکان اجرا شود.

واژگان کلیدی: کودک بیش فعال، اختلال بیش فعالی و کمبود توجه، انواع بیش فعالی، روش های مدیریت کودکان بیش فعال

گردآوری و تألیف: علی محمد میرآقایی- دانشجوی دکتری روانشناسی بالینی

 درمانگر مشکلات فردی (افسردگی، اضطراب، وسواس)

 مهارت های زندگی(اعتماد به نفس، جرآتمندی، تصمیم گیری)

 متخصص آشنا با اصول درمانی نوروفیدبک و نوروتراپ

کودک پر جنب و جوش یا کودک بیش فعال؟

فرستادن دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.