مرگ اعضای خانواده یا قریب الوقوع بودن مرگ اعضای خانواده، به خاطر ابتلا به بیماری‌های مرگبار، یکی از پراسترس‌ترین وقایع زندگی کودکان است. از آنجایی که کودکان مرگ را به طور کامل نمی‌فهمند و والدین اعتقاد دارند که نباید کودکان را با تجربه مرگ آشنا کنیم. آن‌ها به بچه‌ها نمی‌گویند چرا فلانی مرده و چطور مرده است. همچنین بچه‌ها را در مراسم کفن و دفن شرکت نمی‌دهند وحتی آخر کار بودن مرگ را انکار می‌کنند.

اما با وجود آن‌که پدر و مادرها سعی می‌کنند کودکان به مرگ فکر نکنند، بچه‌ها در طول زندگی به این پدیده برخورد می‌کنند – حالا یا به دنبال مرگ حیوان خانگی خود یا به دنبال تماشای مرگ انسان‌ها در برنامه‌های تلویزیون (که معمولاً با خشونت نیز همراه است) و مرگ حیوانات در جاده‌ها و مرگ انسان‌ها و حیوانات در قصه‌ها و افسانه‌ها. بنابراین، تمام بچه‌ها به مرگ فکر می‌کنند و نگران مرگ بودن و سؤال داشتن درباره مرگ، یکی از جنبه‌های طبیعی رشد آن‌ها است.

نگرش کودکان نسبت به مرگ در 6-2 سالگی

کودکان در این سن خودمحور هستند یعنی همان چیزی را که در لحظه تجربه می‌کنند می‌فهمند و نمی‌توانند دیدگاه دیگران را در نظر بگیرند. کودکان در این سن فهم ناقصی از چهار مؤلفه اصلی مرگ دارند. این چهار مؤلفه عبارتند از 1) برگشت‌ناپذیری مرگ (یعنی نمی‌فهمند جسم متوفی دیگر زنده نمی‌شود)، 2) همگانی بودن مرگ (یعنی نمی‌فهمند هر موجود زنده‌ای یک روز می‌میرد)، 3) نمی‌فهمند بعد از مرگ، تمام علائم حیاتی شخص قطع می‌شود (یعنی نمی‌فهمند متوفی دیگر نمی‌تواند غذا بخورد، احساس کند بفهمد و …) و 4) مرگ ناشی از رویداد خاصی مثل (بیماری، کهولت، سانحه و ….) است. در ضمن چون خردسالان دنیا را بر اساس تجارب خود معنا می‌کنند، مرگ را با تعابیری مثل خواب،‌ جدایی و مصدومیت که تجارب رایج پیش‌دبستانی‌ها هستند، توجیه می‌کنند.

نگرش کودکان نسبت به مرگ در 10-7 سالگی

در این سن کودکان رفته رفته به همیشگی بودن مرگ پی می‌برندولی برای خودشان مرگی متصور نمی‌شوند؛ یعنی فکر می‌کنند فقط آدم‌های پیر می‌میرند. در این سن کودکان مرگ را به علل بیرونی (مثل بیماری، جراحت و مصدومیت) ربط می‌دهند نه به علل زیست‌شناختی.

نگرش نوجوانان نسبت به مرگ

در این مرحله درک کودکان از مرگ کامل می‌شود و چهار مؤلفه اصلی مرگ را به طور کامل می‌فهمد و نظرات دینی انتزاعی هم در برداشت‌های آنان از مرگ جای ‌می‌گیرد.

ولی مطالعات نشان می‌دهند کودکان این زنجیره رشدی را به ترتیب یاد شده طی نمی‌کنند. برای مثال بسیاری از بچه‌ها در سنین پیش‌دبستانی برگشت‌ناپذیری، همگانی بودن، قطع علائم حیاتی و علل مرگ و برخی از خصوصیات مرگ، از جمله آخر کار بودن آن را می‌فهمند. تحقیقات نشان می‌دهند اکثر بچه‌ها در 7 سالگی چهار مؤلفه مرگ را تقریباً به طور کامل می‌فهمند.

چگونه باید مرگ را برای کودکانمان توضیح دهیم

والدین اغلب نگران هستند که بحث روراست دربارۀ مرگ با فرزندان شان به ترس آنها دامن بزند ولی نگرانی شان بی مورد است. در عوض کودکانی که درک کافی از مرگ دارند، آسان تر می توانند آن را بپذیرند. توضیحات مستقیم و صریح که با رشد شناختی کودک منطبق باشد، بسیار موثر خواهد بود. اگر والدین حرفهای تکراری، گمراه کننده به زبان آورند ممکن است کودکان آنها را جدی بگیرند و با سردرگمی واکنش نشان دهند. برای مثال، پدربزرگ دختر 5 ساله ای فوت کرد اما مادرش به جای حقیقت مردن وی به دخترش گفت که “پدربزرگت به سفری طولانی رفته است”. این کودک با خود فکر کرد: ” پس چرا ما را با خود نبرده است؟” و یا پدری که همسرش به دلیل سرطان فوت کرده بود به پسر 9 ساله اش گفت که مادرش مریض بوده و هیچ توضیحی دربارۀ نوع این بیماری به کودک نداده بود. حدود 10 ماه بعد که پسر به آنفلوآنزا مبتلا شد، شدیداً از مرگ وحشت داشت زیرا گمان می کرد می تواند موجب مرگ وی شود. گاهی کودکان سئوال‌های خیلی سختی مانند این را می‌پرسند:”آیا من می‌میرم؟”، ” آیا تو می‌میری؟”. والدین می‌توانند چیزی مانند این را بگویند:”نه به این زودیها، خیلی سال دیگر. می‌خواهم از بزرگ شدن تو لذت ببرم و پدر/ مادربزرگ شوم”. واقعیت این است که والدین دوست دارند کودکان را از درد و رنج و ترس دور نگه دارند اما این کار معنی واقعی مرگ را برای کودکان پیچیده جلوه می‌دهد بطوری که کودکان با ترس از مرگ یاد می‌کنند و سئوالی نمی‌پرسند.

آیا بچه‌ها باید در مراسم تشییع جنازه شرکت کنند یا خیر؟

نباید کودکان را از حضور در مراسم تشییع جنازه محروم کنیم و در عین حال نباید آن‌ها را مجبور کنیم در این مراسم شرکت کنند. حضور در مراسم تشییع جنازه عملاً به سازگاری هر چه بیشتر کودک با مرگ متوفی کمک می‌کند.

پیشنهاد می‌شود مطمئن شوید که خود بچه‌ها می‌خواهند در تشییع جنازه شرکت کنند، نه اینکه بچه‌ها را مجبور کنید در تشییع جنازه شرکت کنند. شما باید از فرزند خود بپرسید آیا دوست دارد در مراسم شرکت کنند (برای مثال باید به فرزندتان بگویید “بعضی از بچه‌ها در مراسم شرکت می‌کنند و بعضی شرکت نمی‌کنند. تو کدام را انتخاب می‌کنی؟”). البته کودکان باید بدانند در تشییع جنازه و مراسم یادبود باید چکار کنند و کسی که خیلی متألم نیست باید به سؤالات آنان جواب بدهد و آنان را راهنمایی کند.

 

منبع: کتاب سنجش و درمان مشکلات کودکان

نویسنده: کارولین اس. شرودر و بتی ان گوردون

ترجمه: مهرداد فیروزبخت

تهیه و تنظیم: مرضیه اسماعیلیان

 

 

درک مفهوم مرگ توسط کودکان

فرستادن دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.